सपना शाह, नेपालगन्ज २६ भदौं – गाउँका बाटोहरू पहिले जस्तो व्यस्त देखिँदैनन्। धेरै घरका ढोका बन्द छन्। खेतबारीमा काम गर्ने मानिसको संख्या पनि घट्दै गएको छ। गाउँमा रहेका युवाहरू रोजगारी र राम्रो भविष्यको खोजीमा सहर तथा विदेशतर्फ जाने क्रम बढिरहेको छ। पढाइ पूरा गरेपछि आफ्नै ठाउँमा केही गर्ने सोच धेरै युवामा भए पनि पर्याप्त रोजगारी र अवसर नहुँदा उनीहरू बाहिर जान बाध्य छन्। कोही काठमाडौं, पोखरा, नेपालगञ्जजस्ता सहर पुग्छन् भने धेरै युवा रोजगारीका लागि खाडी मुलुक, मलेसिया, जापान, कोरिया तथा अन्य देशतर्फ जाने गरेका छन् ।
युवा बाहिरिएपछि उनीहरूले कमाएको पैसा परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार्न सहयोग पुगेको छ। घर निर्माण, बालबालिकाको पढाइ, स्वास्थ्य उपचार र दैनिक खर्च चलाउन विदेशबाट आएको आम्दानी धेरै परिवारका लागि महत्वपूर्ण बनेको छ। तर यसको अर्को पक्ष पनि छ। घरमा वृद्ध आमाबुबा र बालबालिका मात्र रहने अवस्था बढेको छ। गाउँमा युवा जनशक्ति कम हुँदा खेतीपातीमा समेत असर परेको छ। पहिले आफ्नै परिवारले खेती गर्ने खेतबारी अहिले बाँझो हुन थालेका छन्। गाउँमा हुने सामाजिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिमा युवाको सहभागिता पनि घटिरहेको छ। युवा पलायनको मुख्य कारण रोजगारीको अभाव मात्र होइन। गुणस्तरीय शिक्षा, स्वास्थ्य, आम्दानीको राम्रो अवसर र भविष्यप्रतिको आशा पनि यससँग जोडिएको छ।
धेरै युवालाई आफ्नै देशमा मेहनत गरे पनि अपेक्षाअनुसारको आम्दानी गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वास कम हुँदै गएको देखिन्छ। तर सबै युवा विदेश जानु नै समाधान भने होइन। स्थानीय तह र सरकारले गाउँमै रोजगारी सिर्जना गर्ने, कृषि तथा पर्यटनलाई व्यवसायसँग जोड्ने, सीपमूलक तालिम दिने र युवालाई उद्यम गर्न प्रोत्साहन गर्ने वातावरण बनाउन सके पलायन केही हदसम्म रोक्न सकिन्छ। गाउँमा सम्भावना नभएको होइन। कृषि, पर्यटन, पशुपालन, साना उद्योग तथा विभिन्न व्यवसायबाट युवाले आम्दानी गर्न सक्ने अवस्था बनाउन सकिन्छ। त्यसका लागि लगानी, सीप, बजार र सरकारी सहयोग आवश्यक हुन्छ। युवा देशको महत्वपूर्ण जनशक्ति हुन्। उनीहरू विदेश जानुलाई केवल व्यक्तिगत निर्णयका रूपमा हेर्नुभन्दा यसले गाउँ, समाज र देशमा पार्ने प्रभावबारे पनि सोच्न आवश्यक छ। युवालाई आफ्नै ठाउँमा भविष्य देखाउन सक्ने वातावरण बनाउन सके गाउँ फेरि सक्रिय बन्न सक्छ। आज गाउँबाट सहर र विदेशतर्फ गइरहेका युवाको संख्या हेर्दा एउटा प्रश्न उठ्छ—युवालाई विदेश जानबाट रोक्नेभन्दा आफ्नै देशमा बस्न मन लाग्ने वातावरण बनाउन हामीले के गरिरहेका छौँ? यसको उत्तर खोज्नु अहिलेको महत्वपूर्ण आवश्यकता हो ।
